Jeśli nie w rodzinie to gdzie? 30 maja obchodzimy Dzień Rodzicielstwa Zastępczego
Już 30 maja będziemy w Polsce po raz kolejny obchodzić Dzień Rodzicielstwa Zastępczego. Z tej okazji w czasie trwania Miasta Miłosierdzia przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie będzie można spotkać się rodzicami zastępczymi i ekspertami od opieki nad dziećmi osieroconymi. Na stoisku Fundacji Świętego Mikołaja będą też zbierane podpisy pod petycją w sprawie szybkiego uchwalenia ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nad dzieckiem. Jest o co walczyć, wystarczy zastanowić się, jak radzą sobie z tym zagadnieniem inne kraje na świecie. Zwłaszcza, że instytucje europejskie wciąż intensywnie pracują nad przemianą typowych domów dziecka w miejsca małe, przytulne i przypominające rodzinne domy.
W poszczególnych krajach powstają alternatywne formy opieki, wśród nich są m.in. rodzinne szkoły z internatami, rodzinne grupy wychowawcze, rodziny tymczasowe, rodziny patronackie czy wioski dziecięce. Jednak tylko Norwegia, Islandia, Słowenia i Wielka Brytania wypracowały skuteczną politykę umieszczania wszystkich dzieci poniżej ósmego roku życia – nie mogących mieszkać z rodzicami - w rodzinach zastępczych. Na drugim biegunie znajduje się aż dwanaście krajów Unii Europejskiej, gdzie na każde 10 tysięcy dzieci do lat trzech ponad dwoje przebywa na stałe w dużych placówkach wychowawczych. Są to m.in. Czechy, Belgia, Łotwa, Rumunia, Węgry, Finlandia, Estonia i Hiszpania.
Największą liczbę dzieci w wieku poniżej trzech lat przebywających w instytucjach opiekuńczych można odnotować w: Rosji (10 411), Rumunii (4564), na Ukrainie (3210), Francji (2980) oraz Hiszpanii (2471).
„Polska jest na początku drogi przekształcania systemu opieki zastępczej na bardziej przyjazny dla dzieci. Chociaż rodzinne domy dziecka i rodziny zastępcze są najlepszą formą opieki nad dziećmi osieroconymi, ich liczba rośnie bardzo powoli. Oczekiwana ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nad dzieckiem przewiduje wprowadzenie rozwiązań sprzyjających tworzeniu i rozwojowi rodzinnych domów dziecka oraz rodzin zastępczych. Może nie dogonimy jeszcze wzorców szwedzkich czy angielskich, ale mamy nadzieję na poprawę obecnej sytuacji. Czekamy z niecierpliwością na wejście w życie odpowiednich przepisów, dzięki którym osierocone dzieci będą miały szczęśliwe i spokojne dzieciństwo” -– mówi Michał Rżysko, koordynator kampanii „Grunt to rodzina” z Fundacji Świętego Mikołaja.
Opieka zastępcza w wybranych krajach:
Wielka Brytania
W Wielkiej Brytanii żadne małe dziecko nie trafia do domu dziecka, ponieważ nie ma tam takich placówek. Małe dzieci wychowują się w rodzinach zastępczych. Instytucje oczywiście istnieją – są jednak przeznaczone dla starszych dzieci, zwłaszcza z problemami wychowawczymi. Na wyspie opieka nad dziećmi opiera się głównie na rodzinach zastępczych. Pierwszym krokiem w poszukiwaniu nowego miejsca dla malucha jest zawsze znalezienie dla niego dom wśród członków najbliższej rodziny: babci czy wujostwa. Gdy to się nie uda, dziecko trafia do placówki. W Anglii traktuje się rodziców zastępczych jak pracowników. Za opiekę otrzymują pieniądze dla siebie oraz na utrzymanie dzieci.
Niemcy
W Niemczech jedną z głównych form opieki nad osieroconymi dziećmi również jest rodzina zastępcza. Istnieje tam wiele typów takich rodzin (np. spokrewnione, terapeutyczne). U naszych zachodnich sąsiadów funkcjonują też domy dziecka. Są one jednak niewielkie i wychowuje się w nie więcej niż 30 dzieci. Do tych placówek kieruje się dzieci, którym nie znaleziono rodziny zastępczej lub nie zaadoptowały się one w środowisku zastępczym. Domy te są tak organizowane, by nie wyróżniały się w środowisku lokalnym. Starsi wychowankowie umieszczani są z kolei w tzw. wspólnotach mieszkaniowych. Opiekę nad nimi sprawuje wychowawca, którego zadaniem jest wspieranie społecznych kompetencji podopiecznych.
Szwecja
Ważnym elementem opieki nad dzieckiem osieroconym w Szwecji jest adopcja. Dzieci, wobec których istnieje konieczność zastosowania opieki zastępczej, najczęściej umieszczane są w rodzinnych domach dziecka lub rodzinach zastępczych. Dzieci wymagające opieki wychowawczej i terapeutycznej najczęściej trafiają do opieki instytucjonalnej. W Szwecji dąży się jednak do tego, aby jak największą liczbę dzieci umieścić w zastępczych środowiskach rodzinnych i na wszelkie sposoby minimalizuje się sytuacje, kiedy trzeba umieścić dziecko w państwowej placówce.
Stany Zjednoczone
W Stanach Zjednoczonych najpowszechniejszą i najbardziej preferowaną formą opieki nad dzieckiem pozbawionym opieki rodziców biologicznych jest umieszczenie go w rodzinach spokrewnionych. Funkcję tę, formalnie lub nieformalnie, mogą sprawować również bliscy przyjaciele rodziny. Poza tym dzieci, które nie mogą dorastać w rodzinie biologicznej, w zależności od ich potrzeb i wieku, umieszczane są w rodzinach zastępczych lub domach dziecka, które spełniają funkcję bardziej wysoko wyspecjalizowanych ośrodków terapeutycznych niż domów dziecka w polskim rozumieniu.
Szczegółowe informacje można znaleźć na stronie internetowej www.mikolaj.org.pl
Fundacja Świętego Mikołaja